Złamanie kości ręki może wyglądać niepozornie: obrzęk, ból, ograniczenie ruchu. Część osób zakłada, że wystarczy odpoczynek albo krótkotrwały opatrunek. Problem zaczyna się wtedy, gdy kość zrasta się w złym ustawieniu albo wcale nie tworzy stabilnego zrostu. Wtedy mówimy o złamaniu zastarzałym. Taki stan zwykle wymaga dokładnej diagnostyki, a nierzadko również leczenia operacyjnego.
Czym są zastarzałe złamania kości ręki?
Zastarzałe złamanie to złamanie ręki, które od urazu pozostaje nieleczone lub leczone niewłaściwie, a upływ czasu ogranicza możliwość prostego nastawienia kości. Najczęściej chodzi o sytuację, gdy kość zaczyna goić się w nieprawidłowej pozycji albo dochodzi do utraty prawidłowego ustawienia w trakcie unieruchomienia.
Do opóźnienia leczenia prowadzą różne scenariusze: pacjent nie zgłasza się do lekarza, bo ból maleje po kilku dniach; opis RTG jest mylący; unieruchomienie nie utrzymuje właściwej osi; kontrola lekarska odbywa się zbyt późno. Ważne jest więc, aby ocenić ustawienie złamania wcześnie, a nie dopiero po kilku tygodniach.
Ręka jest szczególnie wrażliwa na błędy, bo odpowiada za precyzję i siłę chwytu. Niewielka zmiana osi kości śródręcza lub paliczka potrafi zaburzyć pracę ścięgien i stawów. To dlatego złamanie, które „jakoś się zrosło”, może dalej ograniczać funkcję dłoni.
Skutki nieprawidłowo leczonych złamań ręki
Najbardziej typowy problem to zaburzenie osi, rotacji lub długości kości. Kość może zrosnąć się z odchyleniem, skróceniem albo skręceniem. Rotacja jest szczególnie zdradliwa: palec w spoczynku wygląda dobrze, ale podczas zginania nachodzi na sąsiedni palec i utrudnia chwyt.
Drugim skutkiem jest ograniczenie ruchu i spadek siły. Gdy zastarzałe złamanie dotyczy okolicy stawowej lub prowadzi do nierówności powierzchni stawu, pojawia się sztywność, ból przy ruchu oraz szybsze zmęczenie dłoni. Z czasem pacjent kompensuje ruch innymi stawami, co nasila przeciążenia.
Trzecim problemem bywa przewlekły ból. Utrzymuje się on, gdy kość zrasta się w złej pozycji, gdy dochodzi do konfliktu tkanek miękkich albo gdy rozwijają się zmiany zwyrodnieniowe w stawie. Ból często rośnie przy obciążeniu i przy pracy manualnej, czyli dokładnie wtedy, gdy ręka ma działać najsprawniej.
Diagnostyka zastarzałych złamań ręki
Podstawą są badania obrazowe, zwłaszcza RTG w odpowiednich projekcjach. Równolegle lekarz ocenia funkcje ręki: zakres ruchu w stawach palców i nadgarstka, siłę chwytu, stabilność, ból uciskowy oraz tor zginania palców. Ta ocena jest ważna, bo dwa podobne złamania na zdjęciu mogą dawać zupełnie inne objawy.
Po szczegółowej diagnostyce powstaje plan leczenia, który powinien uwzględniać lokalizację złamania, czas od urazu, stan stawów oraz potrzeby funkcjonalne pacjenta. Inaczej planowane jest leczenie u osoby, która pracuje fizycznie, a inaczej u pacjenta, któremu najbardziej przeszkadza ból i sztywność.
Leczenie chirurgiczne zastarzałych złamań
Operacje zastarzałych złamań są trudniejsze technicznie niż leczenie świeżych urazów. Z czasem kość uruchamia procesy naprawcze, a to utrudnia ponowne nastawienie i stabilizację. Tradycyjnie za najlepszy moment na skuteczny zabieg po nieprawidłowo zaopatrzonym złamaniu uznaje się okres około 7–10 dni od urazu. Po 2–3 tygodniach korekcja i stabilizacja mogą być mniej przewidywalne, choć w wybranych przypadkach wciąż da się uzyskać dobry efekt.
Zakres zabiegu zależy od problemu. Czasem wystarcza korekcja ustawienia kości i stabilizacja płytką lub śrubami. W innych sytuacjach potrzebna jest osteotomia, czyli kontrolowane przecięcie kości i ustawienie jej na nowo. Jeśli złamanie dotyczy stawu, celem jest możliwie najlepsze odtworzenie powierzchni stawowej.
Efekty leczenia są zwykle dobre, jeśli problem zostanie rozpoznany odpowiednio wcześnie, a stawy nie zdążą ulec wtórnym zmianom. Ograniczenia pojawiają się wtedy, gdy minie dużo czasu, dojdzie do utrwalonej sztywności lub uszkodzenia powierzchni stawu. Zabiegi korekcyjne złamań kości śródręcza, paliczków i nadgarstka w Warszawie wykonywane są m.in. w klinice Model Med.
